CHARLOTTE THERON-KINDERHUIS, BETHLEHEM

Die Charlotte Theron-Kinderhuis was vroeër bekend as Die Weeshuis, Bethlehem. Die doel van die inrigting is die versorging en opvoeding van sorgbehoewende kinders. Die inrigting het plek vir 450 kinders. Hierby inbegrepe is die Kleuterafdeling wat plek bied aan 100 kleutertjies en 30 babas. Daar is ook ‘n gerieflike hospitaaltjie verbonde aan die inrigting.

Die ontstaan van CTK Kinderhuis: 1903 tot 1928.
Charlotte Johanna de Leew is in 1842 in die Paarl gebore. As jong meisie is sy met mnr Servaas de Kock getroud. Hul eersteling sterf net na geboorte en hul dogtertjie, Hildie, word ʼn jaar later gebore. Kort daarna sterf haar man na ʼn onverwagte siekbed.
Hildie, was ʼn wonderkind; slim, spontaan wat gebabbel het; en onder haar moeder se leiding het sy oor die hemel en van Jesus gepraat asof dit vir haar bekende terreine was en asof liewe Jesus self haar handjie vashou. Op 4½ jarige ouderdom sterf kleine Hildie ook.
Charlotte se smart en geloof het haar gelouter en sy het begin belangstel in die nood van mense in die gemeenskap.
Ds Charles Petrus Theron kom in 1872 as die eerste leraar na Bethlehem. Sy vrou Rachel (Hugo), met wie in in 1871 getroud is, sterf en hy bly alleen in die Boshoff straat Pastorie agter. In 1878 tree hy met weduwee Charlotte de Kock in die huwelik en 4 kinders word gebore: Charlie (Choekie), Charlotte (Lottie), Johanna (Jo) en Roelof.
Charlotte, en haar man, is toegewyde gelowiges en sy kon haarself nooit losmaak van die nood van veral kinders nie. Die eie kinders was van kleinsaf gewoond dat daar altyd een of meer hawelose kinders in die pastorie was. In 1899 breek die ABO uit en mense word afgemaai. Vroue en kinders word na konsentrasie kampe gestuur. Na die Anglo Boere Oorlog het Ds Theron, met huisbesoeke op die plase, slegs kinders daar aangetref: Pa het gesneuwel en Ma is dood in die konsentrasiekamp. En so het die Weeshuise ontstaan. Die mense was so verarm en ellende was oral… fondse was skaars. So bring ds Theron die eerste verhongerde weeskindertjies na die Boshoffstraat Pastorie. Na die oorlog oor is en sake na normaal terugkeer het die getal behoeftige kinders gegroei.
Teen 1903 was daar al 47 wesies. Die gemeenskap het gehelp waar hul kon om die nood te verlig. Op ʼn dag sê mev Carlotte Theron: iemand het vir my ʼn bok gegee en iemand het vir my ʼn sak meel gegee, en ek gaan nou met ʼn weeshuis begin. Die weeshuiskinders sou gehuisves word in ʼn huis wat ds Treron aangekoop het op die hoek skuins oorkant die Boshoffstraat pastorie (h/ Boshoff en Bruwerstraat). Daar was nie genoegsame ruimte nie en ʼn sinkhuis met 4 kamers is net onderkant die huis opgeslaan. Die seuns het daar gebly. Die eerste jare van die weeshuis was moeilik. Baie nagte het mev Theron gebid omdat daar nie kos vir haar wesies was nie. Daar was ook wonderwerke waar die een boer ʼn slagskaap, ʼn ander ʼn sak mieliemeel en nog een ʼn geldtjie vir die weeskinders gebring het. Mielieblaar matrasse is gebruik en water is van oorkant die Jordaanrivier uit die fontein in emmers aangedra. As die Jordaan in vloed was, het hul met ʼn hangbrug oorgeloop. Ds Theron se vrugtetuin was ook oorkant die Jordaan. As die vrugte ryp was, het mev Theron die wesies geroep en gesê: Jul kan die vrugte gaan eet soveeI soos jul wil maar belowe my net een ding, jul moet nie met kos mors nie. Sondae het sy vir hul verrassings onder hul kopkussings gesit – soms ʼn sikspens (5c), soms ʼn broodrolletjie, ʼn vetkoek of ʼn kaartjie. In 1904 het Mev Theron hulp gekry, met mnr en mev van Gent as huisouers. Mej Nelie Muller en mej N Hartman het die huishouding en versorging van die kinders behartig. Daar was toe al 48 kinders. In 1906 het die Kerkraad aanbeveel dat ʼn nuwe weeshuis opgerig moet word. Die munisipaliteit het toe vir die doel 4 erwe gereserveer. In 1916 het die getalle aangegroei tot 60 kinders en die geriewe moes uitgebrei word. Daar word in 1917 nuwe sandsteen geboue opgerig. Op 24 Maart 1917 word die hoeksteen gelê van Huis Kasteel in Hoogstraat. Dit was ʼn dubbel-verdieping gebou. (Die gebou, Wilgehof, staan steeds regoor die ingang van Sonskyn Dienssentrum en is nou woonstelle). Die dogters is op die boonste verdieping gehuisves. Op die grondvloer was die eetsaal vir die hoërskool seuns en dogters.
Deur die jare was verskeie mense betrokke by die versorging en opvoeding van die weeskinders. Vir die ruimte wat daar was, was die kinderhuis oorbevolk.
1917 tot 1928: Mettertyd het die hele blok in Hoogstraat / Commisionerstraat / Wessels straat en Burgerstraat aan die Weeshuis behoort. By Muisnes was daar eetkamers vir die laerskool dogters en seuns. Die strykkamer en beddegoed store was ook daar. ʼn Gedeelte van Rotterdam was deur mnr Henry Mostert sy vrou Moekie bewoon na hul as die eerste permanente huisouers aangestel is. In die ander gedeelte was naaldwerkkamers waar klere herstel is. Die laerskool dogters is in Bulkdraai gehuisves. Daar was buitekamers soos die kombuis, melkkamers, bakoond, badkamers en toilette. Daar is water aangelê en storte is geinstalleer. Mnr Mostert kon bou en het ook baie mooi houtwerk doen. Hy en die ouer seuns het hard gewerk aan verbeterings. Die getalle het bly groei en veral na die 1918 griep epidemie was daar weer ʼn toestroming van weeskinders. Daar is toe sinkgeboue opgerig aan die bo punt van Wessels straat waar ʼn groot groep seuns gebly het. Soggens en saans moes die seuns na die eetkamers gaan om te eet en om te was. Later is plek by die perdestalle van die ou polisiekantoor verkry. Hier het die seuns in barakke geslaap. In 1924 was daar oor die 300 weeskinders. ʼn Oud inwoner van die sinkgebou bo teen die rantjie (links bokant die kinderhuis geboue) vertel hul huisvader was mnr Spies wat ook die hoof van die skoenmakery was. Hy het ʼn kreupelbeen gehad en het met ʼn kruk geloop. Die seuns moes soggens van hul slaapplek in gelid afloop na die eetkamer in die ou Weeshuis in Hoogstraat (Kasteel) en verder na die skool. Mnr Spies het te perd saam met hul gery. Die Weeshuis het in 1920 ʼn gesertifiseerde inrigting geword. Die getal weeskinders het bly styg en bestuur het begin uitkyk na ʼn plek om meer geboue op te rig. Hul het toe grond bekom links van Wesselstraat bo teen die rantjie. Op 3 Mei 1924 is die hoeksteen van die sentrale gebou gelê wat eetplek sou bied aan 330 kinders. Die kompleks het twee sygeboue gehad wat slaap geriewe aan omgeveer 200 kinders sou bied. Die voorman-messelaar was mnr Jan van der Walt en die huisvader mnr Henry Mostert en die senior seuns van die weeshuis het die geboue opgerig. 22 Augustus was ʼn heuglike dag toe die eerste 3 geboue op die nuwe terrein ingewy is.
Inwyding 1926
Die bestuur in daai tyd, onder voorsitterskap van ds CA vd Merwe was dr CP Theron, dr SH Rossouw, ds JC le Roux en die baanbreker Eerwaarde HA Roux (sedert 1903.) Daar was ook 2 dames mevv MF Scott en J de Leeuw wat gehelp het met aankoop van klere en het diep gesprekke, uit die moederhart, met die dogters gevoer. Die boukomissie het bekende name soos Mnre AJ Naude, PF vd Merwe (voorsitter), WK vd Merwe en NJ vd Merwe die ingeneur ingesluit.
Een van die dogters van die inrigting en ook staflid, Kalli Vorster is uit die kinderhuis (Kasteel) getroud met mnr Ben Marits. Dit was ʼn blye dag maar ook ʼn hartseerdag want Mnr Sans, wat kort tevore by die Kinderhuis begin werk het, is dieselfde dag oorlede. Buiten die bouwerk is die kinders ook opgelei om skoene te maak en teenwoordigheid herstel. “Arbeid Adelt” was die leuse en ʼn man se hande moes vir niks verkeerd staan nie. Dit was moeilike jare en wanneer die khakihempde op die skouers deurgegaan het, is hulle gelap met blou of groen voorskoot materiaal. Stukkende broeke is voor en agter met allerhande kleure materiaal versier. Die meisies het goeie kerksklere gehad. Die seuns goeie pakke klere. In 1927 het die voorsitter van die bestuur, ds CA vd Merwe, ʼn beroep na elders aangeneem. Dr CP Theron, seun van ds en mev Theron, volg ds vd Merwe op. Dr Theron was al jare op die bestuur en was as mediese dr belas met die gesondheid van die kinders waarvoor hy nooit ʼn sent ontvang het nie.
Inligtingsbronne:
1. Bethlehem 125jr Gedenkboek.
2. CTK 75jr Gedenkblad – 1973.
3. CTK 100jr Gedenkblad – 2003.
Met erkenning aan me Maritha Swanepoel